Luận Tạng

Luận Tạng là phần phân tích triết học và tâm lý học của Phật giáo — đi sâu vào bản chất của tâm (citta), tâm sở (cetasika), sắc pháp (rūpa), và các mối quan hệ nhân quả (paṭṭhāna). Đây là hệ thống tư

Bộ đầu tiên và nền tảng của Luận Tạng. Dhammasaṅgaṇī phân loại toàn bộ các pháp (dhamma — mọi hiện tượng tâm lý và vật lý) theo các đầu đề có hệ thống.

Hệ thống phân loại tâm lý chi tiết nhất trong Phật giáo — xương sống của toàn bộ Luận Tạng. Hiểu được 121 tâm và 52 tâm sở là hiểu được bản đồ nội tâm mà Abhidhamma xây dựng.

Bộ thứ hai của Luận Tạng. Vibhaṅga phân tích 18 chủ đề giáo lý quan trọng — mỗi chủ đề được xem xét từ ba góc độ: theo Kinh Tạng (Suttanta), theo Luận Tạng (Abhidhamma), và theo câu hỏi-đáp.

Bộ thứ tư của Luận Tạng, và là bộ ngắn nhất, dễ đọc nhất. Puggalapaññatti (Nhân Chế Định) phân loại con người theo các phẩm chất tâm linh và đạo đức — từ người bình thường đến A-la-hán.

Bộ thứ năm của Luận Tạng, và là bộ có tính lịch sử đặc biệt nhất. Kathāvatthu (Ngữ Tông / Luận Sự) ghi lại 219 cuộc tranh luận giáo lý giữa Theravāda và các bộ phái khác — được cho là do ngài Mogg

Bộ thứ bảy và lớn nhất, phức tạp nhất của Luận Tạng. Paṭṭhāna (Vị Trí) trình bày 24 loại quan hệ nhân-duyên (paccaya) — mạng lưới nguyên nhân và điều kiện liên kết toàn bộ thực tại. Nếu Dhammasaṅg

Kinh Tạng và Luận Tạng mô tả cùng một thực tại nhưng ở hai độ phân giải khác nhau. Hiểu sự khác biệt này giúp tránh đọc nhầm và thấy được sự nhất quán sâu xa giữa hai tạng.