Adhikaraṇasamatha — 7 Pháp Dứt Tranh

Địa điểm: Sāvatthi, Jetavana, tu viện của ông Anāthapiṇḍika.

Nhóm Lục Sư thực hiện các hành sự Tăng — khiển trách, chỉ dạy, xua đuổi, hòa giải, án treo — đối với các tỳ khưu không có mặt.

Các tỳ khưu thiểu dục phàn nàn, trình lên Đức Phật. Ngài khiển trách Lục Sư:

"Này các tỳ khưu, không nên thực hiện hành sự khiển trách, hoặc chỉ dạy, hoặc xua đuổi, hoặc hòa giải, hoặc án treo cho các tỳ khưu không có hiện diện; vị nào thực hiện thì phạm tội dukkaṭa."

Sammukhāvinaya yêu cầu bốn "sự hiện diện":

• Sammukhā saṅgha — Hội chúng đủ túc số hiện diện
• Sammukhā vinaya — Luật được áp dụng đúng
• Sammukhā puggala — Người liên quan (bị cáo/nguyên cáo) có mặt
• Sammukhā dhamma — Pháp được áp dụng đúng

Đây là nền tảng của mọi hành sự Tăng — không có AS1, không có hành sự nào được coi là hợp lệ.

Địa điểm: Rājagaha, Veḷuvana, nơi nuôi dưỡng các con sóc.

Nhân vật: Đại đức Dabba Mallaputta — vị đã chứng A-la-hán từ năm lên bảy tuổi. Trong lúc thiền tịnh, Dabba suy nghĩ: "Ta đã làm xong tất cả những gì cần làm. Còn điều gì ta có thể phục vụ cho hội chúng?" Và ngài xin Đức Phật cho phép phân bố chỗ trú và sắp xếp bữa ăn cho Tăng đoàn. Đức Phật chấp thuận.

Tỳ khưu Mettiya và Bhummajaka (thuộc nhóm Lục Sư), bất mãn vì bị Dabba phân chỗ ở không ưa thích, âm mưu vu cáo. Họ xúi cô Mettiyā (tỳ khưu ni) đến gặp Đức Phật tuyên bố rằng Dabba đã xâm phạm cô. Đức Phật gọi Dabba đến hỏi. Dabba thưa:

"Bạch Thế Tôn, đối với những ai biết con, những vị ấy biết con."

Đức Phật hiểu đây là lời khẳng định của bậc A-la-hán về sự trong sạch tuyệt đối của mình. Ngài ban cho Dabba sativinaya — hành xử Luật bằng sự ghi nhớ (tức là tuyên bố vô tội dựa trên ký ức trong sạch của chính vị ấy).

"Này các tỳ khưu, ta cho phép ban cho cách hành xử Luật bằng sự ghi nhớ đến vị tỳ khưu trong sạch, không phạm tội."

Sativinaya được áp dụng khi một tỳ khưu trong sạch bị vu cáo. Thay vì phải chứng minh ngoại phạm, vị ấy tuyên bố bằng ký ức trong sạch của mình. Điều này bảo vệ các bậc tu hành đức hạnh khỏi những cáo buộc ác ý.

Điều kiện: Vị được ban sativinaya phải thực sự trong sạch — nếu có tội nhưng cố ý dùng sativinaya để trốn tránh, phạm tội nặng hơn (thullaccaya hoặc pārājika về nói dối).

Nhân vật: Tỳ khưu Gagga.

Gagga bị điên (ummattaka) và bị thay đổi tâm tính (khittacitta). Trong cơn điên, ngài đã làm nhiều việc không xứng Sa-môn bằng lời nói và hành động. Khi Gagga hồi phục, các tỳ khưu vẫn tiếp tục khiển trách về những tội phạm trong khi điên:

"Vị đại đức có nhớ là đã phạm tội như thế này không?"

Gagga trả lời: "Này các đại đức, tôi không nhớ được. Điều ấy đã được làm bởi tôi khi bị điên cuồng."

Nhưng các vị vẫn không chấp nhận, tiếp tục khiển trách. Đức Phật được trình sự việc và dạy:

"Này các tỳ khưu, hội chúng hãy ban cho cách hành xử Luật khi không điên cuồng đến tỳ khưu Gagga khi không bị điên cuồng."

Gagga phải đến trước hội chúng, thú nhận: "Bạch các ngài, tôi đã bị điên… Nhiều việc không xứng là Sa-môn đã được thực hiện bởi tôi khi bị điên… Giờ không bị điên cuồng, tôi thỉnh cầu hội chúng amūḷhavinaya." Sau đó hội chúng biểu quyết ban cho.

Amūḷhavinaya thừa nhận nguyên tắc: tội phạm khi không có tác ý (cetanā) thì không phạm giới. Điên loạn triệt tiêu tác ý. Đây là sự kết hợp giữa lòng từ bi (không trừng phạt người bệnh) và tính chính xác pháp lý (không áp dụng Luật cho hành vi ngoài ý thức).

Phân biệt: Nếu người không điên nhưng giả vờ điên để trốn tội → hội chúng không được ban amūḷhavinaya.

Nhân vật: Nhóm Lục Sư.

Lục Sư thực hiện các hành sự khiển trách, chỉ dạy, xua đuổi, hòa giải, và án treo đối với các tỳ khưu không có sự thừa nhận (paṭiññā) — tức là xử tội mà bị cáo chưa nhận. Đức Phật dạy:

"Này các tỳ khưu, hành sự khiển trách… không nên thực hiện đối với các tỳ khưu không có sự thừa nhận; vị nào thực hiện thì phạm tội dukkaṭa."

Nguyên tắc phán xử đúng pháp: Nếu tỳ khưu thừa nhận phạm tội pārājika → xử theo pārājika. Nếu thừa nhận phạm tội saṅghādisesa → xử theo saṅghādisesa. Không được xử nặng hơn hoặc nhẹ hơn điều bị cáo tự nhận.

Sai pháp: Bị cáo nói "Tôi không phạm pārājika, tôi phạm saṅghādisesa" nhưng hội chúng vẫn xử tội pārājika → sai Pháp.

Paṭiññākaraṇa bảo vệ nguyên tắc tố tụng: không thể kết tội người không nhận tội trong trường hợp không có bằng chứng rõ ràng. Đây là nền tảng của tư pháp công bằng trong Tăng đoàn.

Hội chúng tỳ khưu tại một trú xứ có những xung đột, gây gổ, tranh cãi dữ dội, không thể giải quyết bằng các phương pháp khác. Đức Phật cho phép giải quyết bằng cách biểu quyết theo số đông.

Thủ tục: Trước tiên chỉ định một vị phân phát thẻ (salākagāhāpaka) với năm đức tính:

1. Không bị chi phối bởi ưa thích (chandarāga)
2. Không bị chi phối bởi sân hận (dosa)
3. Không bị chi phối bởi si mê (moha)
4. Không bị chi phối bởi sợ hãi (bhaya)
5. Biết rõ thẻ đã được nhận hay chưa

Hội chúng bỏ thẻ biểu quyết. Phe thiểu số phải chấp nhận kết quả của đa số.

Mười sự phân phát thẻ sai pháp — vi phạm bất kỳ điều nào sau đây:

• Sự tranh tụng chưa đáng phải xử lý
• Vị phân phát thẻ biết phe sai Pháp đang chiếm đa số nhưng vẫn tiến hành
• Biết rằng hội chúng sẽ bị chia rẽ
• Có sự nhận thẻ gian lận hoặc bè phái

Yebhuyyasikā là phương pháp cuối cùng khi hội chúng không thể đạt đồng thuận. Nó thừa nhận rằng đôi khi số đông phải quyết định — nhưng chỉ khi quá trình bỏ phiếu là trong sạch và không thiên vị.

Nhân vật: Tỳ khưu Uvāḷa.

Khi bị thẩm vấn về tội trước hội chúng, Uvāḷa:

• Phủ nhận rồi lại thừa nhận
• Thừa nhận rồi lại phủ nhận
• Tránh né tội này bằng cách đổ sang tội khác
• Cố tình nói lời dối trá

Đức Phật dạy hội chúng thực hiện hành sự tassapāpiyyasikā đối với Uvāḷa. Quy trình gồm: quở trách → nhắc nhở → xác định tội → biểu quyết (đề nghị + biểu quyết ba lần).

Năm điều kiện để tassapāpiyyasikā đúng Pháp:

1. Vị bị xử không trong sạch (thực sự có tội)
2. Không có hổ thẹn (vô liêm)
3. Có bằng chứng khiển trách
4. Hội chúng hành sự đúng theo Pháp
5. Hội chúng hành sự với sự hợp nhất

Mười tám phận sự sau khi bị xử tassapāpiyyasikā, vị tỳ khưu không được: ban phép tu lên bậc trên, cho phép nương nhờ, bảo sa di phục vụ, giảng dạy tỳ khưu ni, v.v. — tương tự như các hạn chế của hành sự khiển trách (tajjanīyakamma).

Tassapāpiyyasikā đặc trị trường hợp bị cáo cố tình chơi trò khai nhận-phủ nhận để làm tê liệt quá trình tố tụng. Đây là biện pháp chống lại sự thiếu thành thật, và hành sự này nặng hơn vì áp dụng cho người ngoan cố.

Tại một trú xứ, các tỳ khưu xảy ra xung đột nghiêm trọng, chia thành hai phe. Nhiều tội đã được phạm bởi cả hai phía. Các vị suy nghĩ:

"Nếu chúng ta xử lý lẫn nhau bằng các tội này, sự tranh tụng ấy còn có thể đưa đến lủng củng, đưa đến sôi động, đưa đến chia rẽ hội chúng nữa."

Đức Phật cho phép tiṇavatthāraka — đại xá tập thể. Thủ tục:

1. Toàn bộ hội chúng tập họp một chỗ
2. Mỗi phe cử một đại diện có kinh nghiệm
3. Mỗi đại diện thông báo cho phe mình: "Tôi sẽ trình báo tội của chúng ta và của tôi để xin đại xá"
4. Cả hai đại diện cùng thông báo trước hội chúng
5. Hội chúng biểu quyết đồng ý đại xá

Hai trường hợp ngoại lệ — KHÔNG được tiṇavatthāraka:

• Tội nghiêm trọng (lāḷitikāpatti) — đặc biệt là pārājika và saṅghādisesa
• Tội có liên quan đến cư sĩ — vì liên quan đến người ngoài hội chúng không thể bị đại xá một chiều

Tên gọi lấy từ hình ảnh người ta dùng cỏ phủ lên phân và rác trên đường để mọi người có thể qua lại mà không bị ô uế. Tương tự: đại xá tập thể phủ "cỏ" lên những tội lỗi qua lại để hội chúng có thể tiếp tục đồng hành mà không bị nặng nề bởi quá khứ.

Tiṇavatthāraka thể hiện sự ưu tiên của hoà hợp hội chúng (saṅghasāmaggī) trên việc xử phạt toàn diện. Khi mọi người đều có tội, và việc xử lý từng tội sẽ kéo dài vô tận và gây thêm chia rẽ, Đức Phật cho phép một lối thoát tập thể — với điều kiện không ai dùng nó để trốn tránh những tội đặc biệt nghiêm trọng.